اهواز/حبیب خبر- ندا قنبری شهنی:

آیین رونمایی از کتاب «صد فرمان» (جستاری در شاهنامه‌ی حکیم ابوالقاسم فردوسی) نوشته "سید مهرداد موسوی" در نشست هفتگی «سه‌شنبه‌های شعر کتابخانه مرکزی خوزستان» با بودن شماری از استادان دانشگاه، پژوهشگران شاهنامه، شاعران، نویسندگان و کارگزاران استانی برگزار شد.

به گزارش ۲۴ اردی بهشت ۱۴۰۴ خبرنگار حبیب خبر، این نشست- که با پیشواز نگاه گیر شیفتگان ادبیات، فرهنگ و دوستداران فرهنگ حماسی روبه‌رو و با تلاش اداره کل کتابخانه های عمومی خوزستان، در تالار مهتاب اهواز برگزار شد- فضایی خودمانی و پویا را برای گرایش داران به ادبیات و فرهنگ  فراهم آورد.

* شاهنامه فراتر از یک رزم‌نامه

در ابتدای این آیین، "فردین کوراوند"، دبیر انجمن و مجری، با خوش‌آمدگویی به میهمانان و شادباش به  "سید مهرداد موسوی" نویسنده کتاب «صد فرمان»، او را برای سخنرانی فراخواند.

"موسوی" با اشاره به قدمت و اصالت شاهنامه، جایگاه ویژه این اثر حماسی را درکنار قرآن و نهج‌البلاغه، از دیرباز مورد تأکید قرار داد و افزود: «در خانواده ما نیز همانند بسیاری از خانواده‌های ایرانی، شاهنامه جایگاه خاصی داشت. ما نیز در کودکی با داستان‌های حماسی، سلحشوری و پاک‌زیستی شاهنامه آشنا شدیم. اگرچه در آن دوران درک عمیقی از مفاهیم موجود در شاهنامه نداشتیم، اما همین قصه‌ها در ذهن ما نقش بست.»

او ادامه داد: «با بزرگ‌تر شدن و تحصیل در رشته‌هایی چون جامعه‌شناسی و علوم سیاسی، دریافتم که در شاهنامه مطالب ارزشمند و عمیقی وجود دارد که فردوسی، حتی پیش از شکل‌گیری نخستین حکومت‌ها، به آن‌ها اشاره کرده است. دیدگاه‌های فلسفی، عرفانی و سیاسی فردوسی، بسیار عمیق و قابل برسی است

او در ادامه سخنان خود به تأکید فردوسی بر خرد و عقل و ناتوانی عقل در درک مفاهیم بلند جهان اشاره کرد و این نکته را با نظریات جان لاک(فیلسوف سده هفده میلادی) مقایسه کرد.

موسوی گفت: «فردوسی قرن‌ها پیش از جان لاک، درباره محدودیت‌های عقل سخن گفته است. آنجا که می‌گوید:

«خرد را و جان را همی سنجد او

در اندیشه سخته کی گنجد او»

به این معنا که نمی‌توان خداوند و هستی را با عقل محدود فهمید.»

او همچنین با اشاره به نظریات میشل فوکو در قرن بیستم، تاکید کرد: فردوسی با قاطعیت تمام در اشعار خود به اهمیت دانایی اشاره کرده است: «توانا بود هر که دانا بود."

او افزود: «آنچه دانشمندان و نظریه‌پردازان بعدها به آن رسیدند، فردوسی بسیار عمیق‌تر و جزیی‌تر بیان کرده است.»

موسوی با تاکید بر اینکه شاهنامه فراتر از یک رزم‌نامه است، براز کرد: «شوربختانه، شاهنامه اغلب مظلوم و مهجور دانسته شده است و بسیاری فردوسی را به درستی نمی‌شناسند. شاهنامه تنها مجموعه‌ای از داستان‌های حماسی نیست، بلکه این ظاهر قضیه است.

ژرفای کلام فردوسی آن‌قدر عمیق و بزرگ است که می‌توان آن را مانیفستی برای اداره تمام جنبه‌های زندگی بشر دانست. در شاهنامه، حکمت در سیاست، حکومت، دیپلماسی، جنگ، صلح، آداب و رسوم و ... وجود دارد.»

او با اشاره به ابیاتی از پژمان بختیاری و شیخ محمود شبستری، تأکید کرد: می‌توان همه چیزهای خوب را در شاهنامه یافت.

نویسنده کتاب «صد فرمان» با بیان اینکه فردوسی با نوشتن شاهنامه بزرگ‌ترین خدمت را به ایران کرده است، افزود: «فردوسی، که کلامش با خرد و ارزش خرد آغاز می‌شود، نه تنها برای ایرانیان، بلکه برای همه مردم جهان است و همه باید قدر این مرد بزرگ را بدانند.»

موسوی در ادامه با ابراز تاسف از کم توجهی به شاهنامه در سطح جهانی، یادآور شد: «کشورهایی هستند که کتاب‌هایی بسیار پایین‌تر از شاهنامه دارند، ولی صدها فیلم، سریال، داستان و نمایش در مورد آن‌ها ساخته‌اند. ما باید قدر این اثر گرانقدر را بدانیم.»

او شاهنامه و فردوسی را به درخت سایه‌ساری تشبیه کرد که همه زیر آن نشسته‌اند، اما از میوه‌های ارزشمند آن که همانا حکمت، ادب و اخلاق است، کمتر بهره می‌برند. به همین دلیل، او باور دارد که شاهنامه مظلوم واقع شده است.

نویسنده کتاب در پایان سخنان خود، قلم فردوسی را پاک‌ترین، منزه‌ترین و فاخرترین قلم در میان شاعران ایرانی دانست و با استناد به سخنان استاد فروزانفر، تاکید کرد: در شاهنامه شاهد پاک‌ترین زبان و پاک‌ترین سخن هستیم.

او فردوسی را افزون بر یک جامعه‌شناس و سیاستمدار، یک دیوشناس نیز معرفی کرد که به خوبی سویه های گوناگون شخصیت‌ها را می‌شناسد و تشریح می‌کند.

نویسنده «صد فرمان» با رد هرگونه واقع‌گرایی سطحی و پراگماتیسم در شاهنامه، تاکید کرد: «هر چیزی در شاهنامه، رفتاری، مبتنی بر یک پایه منطقی و اصولی است. در شاهنامه شاهد موهومات نیستیم. فردوسی نه خودش را گول می‌زند و نه دیگران را. همه چیز بر پایه منطق و اصول بنیاد نهاده شده است.»

او با اشاره به قدرت فردوسی در تبدیل افسانه‌ها به داستان‌های عقلانی و منطقی، به نوسازی این افسانه‌ها از سوی فردوسی اشاره کرد و بیت "کهن گشته این داستان ها، ز من / همی نو شود بر سر انجمن" را نمونه آورد.

"سیدمهرداد موسوی" شاهنامه را مظهر نوع‌دوستی و انسان‌باوری دانست و افزود: «فردوسی شخصیتی انسان‌باور و نوع‌دوست است که هیچ بدی را برای هیچ‌کس نمی‌خواهد. او حتی دشمن را تحقیر نمی‌کند و به او تهمت نمی‌زند. فردوسی، دشمنان خوب را نیز با کمال آزادی و بزرگ‌منشی ستایش می‌کند.»

او با اشاره به انگیزه خود از نگارش کتاب «صد فرمان»، گفت: «حکیم فردوسی به گردن ما حق بزرگی دارد. کتاب او سند افتخار ایران، ذخیره‌گاه لغات و فرهنگ و ادب ایرانی و ذخیره‌گاه نام‌ها و نشان‌های ایران بزرگ است. به همین دلیل، تصمیم گرفتم کاری کنم که هر علاقه‌مندی بتواند با شاهنامه ارتباط برقرار کند.

 کتاب «صد فرمان» تلاشی است در راه معاصرسازی، امروزی کردن، ساده‌سازی، روان‌سازی و خلاصه‌سازی مفاهیم شاهنامه در صد موضوع. البته این کتاب تنها یک هزارم از مفاهیم بلند شاهنامه را در بر دارد و بنده با عشق و علاقه فراوان به مدت پنج سال روی آن کار کرده‌ام. این اثر را به دوستداران زبان، فرهنگ، حکمت و ادب ایرانی پیشکش می کنم."

* کنگره شاهنامه در خوزستان برگزار می شود

در ادامه، فردین کوراوند- دبیر جلسه، با سپاسگزاری از سخنان نویسنده کتاب، گفت: «همان‌گونه که جناب موسوی گفت، امروز بیش از هر زمانی ملت و سرزمین ما به شاهنامه فردوسی و مضامین بلند نهفته در شاهنامه نیاز دارند. شاهنامه سند همبستگی و عامل یکپارچگی ما است. خوشحالیم که  مجموعه‌هایی که به فرهنگ و دانش و پرورش شاهنامه می‌پردازند، در حال افزایش اند و کودکان و نوجوانان ما با تشویق پدرها و مادرهای‌شان به شاهنامه علاقه‌مند می‌شوند. این نشان‌دهنده آگاهی بخش زیادی از جامعه است و امیدوارم شرایط محیطی نیز این علاقه را تقویت کند.»

او با اشاره به برگزاری حداقل دو نشست علمی درباره شاهنامه در همین ماه، پیشنهاد داد: هر سال یک کنگره شاهنامه در خوزستان برگزار شود، چرا که خوزستانی‌ها به نوعی شاهنامه را در میان اقوام گوناگون زنده نگه داشته‌اند.

 کوراوند با ابراز خرسندی از حضور جمعی از فرهیختگان، دانشوران، شاعران، نویسندگان، نمایشنامه‌نویسان و کنشگران شاهنامه در این آیین، از پروفسور "سید ضیاءالدین هاجری"- که در بخش شاهنامه بسیار کوشا و فعال بوده‌اند، دعوت کرد که درباره کتاب «صد فرمان» سخن بگویند تا باشندگان با دانش و اآگاهی بیشتری پیگیر این کتاب باشند.

* شاهنامه نامه‌ی شاهان نیست

پروفسور "سید ضیاءالدین هاجری" سخنان خود را با این پرسش آغاز کرد: «شاهنامه یعنی چه؟ شاهنامه، شاهنامه نیست، شاهنامه شاهِ نامه است! بسیاری می‌پندارند که شاهنامه یعنی نامه شاهان، در حالی که شاهنامه نامه‌ی شاهان نیست.»

او با تاکید بر جایگاه بی همتای فردوسی، افزود: «اگر کسی جز فردوسی بود، نمی‌توانست این مهم را انجام دهد. ما هیچ‌گاه نمی‌توانیم فردوسی را با یک روز و چند روز بررسی کنیم.»

او با قدردانی از جناب موسوی برای تلاش‌هایشان در راه فردوسی و شاهنامه، به سخنان خود پایان داد.

* هنر فردوسی؛ انسجام ملی و هویت ایرانی

در ادامه، دبیر نشست، با دعوت از سرپرست معاونت سیاسی اجتماعی استانداری خوزستان، به تعامل فرهنگ ایران با فرهنگ کشورهای دیگر اشاره کرد و گفت: «واژگان و کلمات دلنشین فارسی زیادند، اما فرهنگ ما آمیخته است با تعامل فرهنگ با کشورهای دیگر. فرهنگ و شعر ایران همان‌گونه که تاثیرگذار بوده، تاثیرپذیر هم بوده است و زیبایی‌های خاصی را در مجموع داشته است. ما اکنون این امکان را داریم که به زبان فردوسی، حافظ و سعدی سخن می‌گوییم و آن را به خوبی درک می‌کنیم که باعث فخر و خوشحالی ماست».

"حبیب‌الله فضل‌الله پور" با ابراز خوشحالی از حضور در جمع فرهیختگان و شادباش به به آقای موسوی به خاطر نگارش کتاب «صد فرمان»، از تلاش ایشان در خلاصه‌سازی و تسهیل فهم شاهنامه قدردانی کرد.

او با ابراز علاقه به مطالعه‌ی کتاب، بر اهمیت آثاری از این دست در تقویت انسجام و هویت ملی تأکید کرد و با اشاره به نقش اساسی هنر فردوسی در انسجام ملی و هویت ایرانی، گفت: هدف اصلی مجموعه فرهیختگان و کنشگران بخش اندیشه، بازتولید هویت ملی و پاسداری از ایران عزیز است.

او با تشبیه ایران به ظرفی که در طول تاریخ، دربرگیرنده رژیم‌ها و حاکمیت‌های گوناگون بوده است، بر لزوم حفاظت از این ظرف ارزشمند تأکید کرد و به تهدیدات اندیشه‌های بیرونی علیه هویت ایرانی اشاره کرد. 

فضل‌الله پور بر ضرورت خلق و پاسداری از آثاری همچون شاهنامه برای حفاظت از این میراث گرانبها تأکید کرد و بر نقش دستگاه های آموزشی درتربیت نسلی پاسدار ایران عزیز تأکید دوباره ای داشت.

* همه نگهبان هویت ملی هستیم

در ادامه، "فردین کوراوند"، با دعوت از نویسنده، مترجم و استاد دانشگاه شهید چمران اهواز به جایگاه، از او خواست تا دیدگاه های خود را درباره کتاب «صد فرمان» با باشندگان به اشتراک بگذارد.

"شهرام جلیلیان" در سخنانی، از برگزاری چنین نشستی با حضور مدیران استانی و علاقه‌مندان به فردوسی و شاهنامه ابراز خرسندی کرد و بر اهمیت اختصاص بخشی از وقت مدیران در فرمانداری‌ها و شهرداری‌ها به برگزاری نشست‌هایی درباره‌ی کتاب، تاریخ و سیاست تأکید کرد و همه را نگهبان هویت ملی دانست.

او در ادامه به اهمیت تاریخ و جایگاه آن در سیاست‌گذاری اشاره کرد و گفت: در بسیاری از کشورهای جهان، از جمله در امپراتوری روم، بسیاری از سیاستمداران، تاریخ‌دان و تاریخ‌نگار بوده‌اند.

جلیلیان با آوردن نمونه هایی از امپراتوران و سناتورهای رومی- که خود نویسنده و تاریخ‌نگار بوده‌اند- بر اهمیت دانش تاریخ برای اداره جامعه و کشورداری تأکید کرد. 

او با اشاره به واقعیت‌های تاریخی، گفت: فرهنگ ایرانی همواره مورد توجه بسیاری از کشورها و حکومت‌ها بوده است. او از برگزاری جشن‌های ایرانی مانند نوروز و مهرگان در دربار خلفا و سرودن اشعار فاخر عربی در ستایش این جشن‌ها سخن گفت و کتاب حمزه اصفهانی(لغت‌شناس و مورخ ایرانی) را که مجموعه‌ای از اشعار عربی در ستایش نوروز و مهرگان است، نمونه آورد.

جلیلیان بر شیفتگی خاندان‌های عرب به آداب و فرهنگ ایرانی و تلاش آن‌ها برای الگوبرداری از ایرانیان در سبک زندگی، حکومت‌داری و برخورد با مردم اشاره کرد.

او به رواج زبان فارسی در شهرهای مهمی چون بغداد و سایر شهرهای ایرانی در دوران خلافت عباسی و احترام خلیفه مامون به دانش‌های مختلف از جمله دانش ایرانی، هندی و یونانی اشاره کرد و گفت:  بخش مهمی از ادبیات زرتشتی در دوران خلافت عباسی بازسازی و پرداخته شده است.

سخنران با اشاره به قدمت بسیار زیاد تاریخ ایران، نمونه ای از کتاب «تاریخ الرسل والملوک» تألیف محمد بن جریر طبری ( درگذشته 310 ه.ق) ارایه داد که در آن، به احترام بی‌همتای ایرانیان به پرچم ملی خود اشاره شده است. 

جلیلیان داستان تخریب دروازه‌ای را که مانع از ورود پرچم ایران به شهر یمن شده بود، به عنوان نشانه‌ای از اهمیت نمادهای ملی برای ایرانیان برشمرد.

* هویت ایرانی، انسانی است

او هویت ایرانی را انسانی دانست و از باشندگان خواست تا کتاب‌های تاریخی را به درستی مطالعه کنند و به اهمیت شاهنامه به عنوان شناسنامه و افتخار ملی ایران اشاره کرد.

جلیلیان با رد تصورهای اشتباه درباره فردوسی و شاهنامه، آن را اثری ستایشگر ایران، تاریخ و هویت ایرانی دانست و خواستار جدی گرفتن شاهنامه شد. 

او در پایان، با شادباش مجدد به مهرداد موسوی برای نگارش کتاب «صد فرمان»، از ایشان و همه باشندگان، از جمله نویسندگان، پژوهشگران، سیاستمداران، شاهنامه‌خوانان، شاعران و علاقه‌مندان به ادبیات، به خاطر تلاش‌هایشان در افزایش فرهنگ ایرانی سپاسگزاری کرد.

در بخش پایانی مراسم، فردین کوراوند، دبیر جلسه، با فراخواندن پیشکسوتان بخش هنر و ادبیات استان و کتابخانه، رونمایی رسمی کتاب «صد فرمان» را ابراز کرد.

 او در ادامه، به شعری از «حسین پژمان بختیاری» اشاره کرد که با نگاهی به گذشته و حال، به عشق و علاقه به ایران و شاهنامه پرداخته است:

اگر ایران بجز ویران‌سرا نیست

من این ویران‌سرا را دوست دارم...

 کوراوند ابراز امیدواری کرد: در آینده‌ای نزدیک، پس از توزیع و مطالعه کتاب «صد فرمان»، نشستی تخصصی‌تر برای بررسی مباحث کتاب و مشارکت در ارتقای فرهنگ برگزار شود.