حبیب خبر- "عبدالحمید گل‌افشان":

 آموزش و پرورش،سنگ بنای توسعه پایدار و خشت نخست ساختمان آینده هر کشوری است.

 شوربختانه در سال‌های اخیر، شاهد فاصله گرفتن این نهاد حیاتی از مأموریت اصلی خود و بروز پدیده‌ای نگران‌کننده به نام «افت تحصیلی» به‌ویژه در استان‌های باپتانسیل اما کمتربرخورداری مانند خوزستان هستیم.

این گزارش با نگاهی نگران ولی امیدوارانه، به واکاوی علل این معضل و ارایه پیشنهادهایی برای گذشتن از این بحران می‌پردازد.

 بازشکافی جایگاه موجود:

 زرفای یک چالش ملی در خوزستان افت تحصیلی تنها به معنای کاهش نمرات درسی نیست،بلکه نشانگر کاهش انگیزه یادگیری، افزایش ترک تحصیل و در پایان کاهش کیفیت سرمایه انسانی آینده‌ساز کشور است.

 در خوزستان، این پدیده به دلایل بسیار و درهم‌تنیده‌ای شکل گرفته که ازیادبردن آن، تهدیدی جدی برای کاراک بزرگ انسانی و اقتصادی این خطه است.

 واکاوی ریشه‌ها و عوامل کارساز در افت تحصیلی  عوامل زیرساختی و امکاناتی:

 مدارس فرسوده و کانکسی:

 وجود این مدارس نه تنها نماد محرومیت، که عامل مستقیم ایجاد محیطی نامناسب برای تمرکز و یادگیری است.

دانش‌آموز در فضایی با دمای نامتعادل، نور ناکافی و ایمنی پایین، نمی‌تواند ذهنیتی مثبت نسبت به علم‌آموزی پیدا کند.

نبود فناوری‌های آموزشی روزآمد:

در حالی که نظام‌های آموزشی پیشرو به سمت هوشمندسازی و استفاده از ابزارهای دیجیتال حرکت کرده‌اند، بسیاری از مدارس خوزستان از ابتدایی‌ترین امکانات سمعی و بصری نیز محرومند. این شکاف دیجیتال، دانش‌آموزان را از دسترسی به منابع غنی آموزشی محروم می‌کند.

عوامل انسانی و معیشتی: مشکل های معیشتی معلمان:

معلمی که به دلیل فشار اقتصادی مجبور است به چند شغل همزمان روی آورد، طبیعتاً وقت و انرژی کافی برای مطالعه، طراحی تدریس خلاقانه و پیگیری انفرادی دانش‌آموزان را نخواهد داشت. این موضوع به طور مستقیم بر کیفیت انتقال مفاهیم تأثیر می‌گذارد.

کمبود نیروی انسانی متعهد و کلاس‌های پرجمعیت:

تراکم بالای دانش‌آموز در کلاس‌درس، امکان توجه به تک‌تک افراد و رفع اشکال را از معلم سلب می‌کند و کیفیت تعلیم را به شدت کاهش می‌دهد.

عوامل محتوایی و انگیزشی:

حافظه‌محوری و بی توجهی به مهارت‌آموزی:

هنگامی که نظام آموزشی صرفاً بر محفوظات تأکید دارد و دانش‌آموز کاربرد دانش در زندگی واقعی و بازار کار را نمی‌بیند، انگیزه خود را برای یادگیری از دست می‌دهد.

ضعف آموزش مجازی:

همان‌طور که اشاره شد، تجربه آموزش در دوران همه‌گیری کرونا نشان داد که زیرساخت‌های دیجیتال و مهارت‌های تدریس مجازی در استان خوزستان وکشورخیلی قوی نیست. این ضعف، شکاف آموزشی را عمیق‌تر کرد.

عوامل فرهنگی-اجتماعی و بی‌عدالتی آموزشی:

نقش سطح اقتصادی و فرهنگی خانواده‌ها:

شوربختانه در شرایط کنونی، موفقیت تحصیلی دانش‌آموز بیش از آنکه به استعدادش وابسته باشد، به توانایی مالی خانواده برای ثبت‌نام در مدارس غیردولتی، خرید کتاب‌های کمک‌آموزشی و کلاس‌های تقویتی مرتبط است. این امر به شدت به بی‌عدالتی آموزشی دامن زده است.

مسایل استانی خاص:

شرایط آب و هوایی سخت، پراکندگی جغرافیایی جمعیت در برخی مناطق و مسائل اجتماعی خاص منطقه، کمبودونبودتجهیزات به روز درمدارس عادی دولتی،هیات امنایی نیز از عوامل تشدیدکننده این چالش هستند.

کمرنگ بودن نقش مشاوره و هدایت تحصیلی:

بسیاری از دانش‌آموزان در مقطع متوسطه دوم ، آینده‌ای روشن برای ادامه تحصیل در کشور متصور نیستند یا به دلیل ناآگاهی، رشته‌های تحصیلی را بدون علاقه انتخاب می‌کنند که نتیجه آن، بی‌انگیزگی و تمایل به ترک تحصیل یا ورود زودهنگام به بازار کار بدون مهارت است.

راهکارها و پیشنهادهای راهبردی برای برون‌رفت:

راه حل این بحران، عزمی ملی و رویکردی همه‌جانبه می‌طلبد. راهکارها باید ملموس، عملیاتی و دور از اقدامات سمبولیک باشند:

تقویت جدی زیرساخت‌های آموزشی:

تعهد عملی و بودجه‌ای برای جمع‌آوری مدارس کانکسی و جایگزینی آن‌ها با فضاهای استاندارد و ایمن در اولویت اول قرار گیرد. تجهیز همه مدارس به امکانات آموزشی نوین (لابراتوار زبان، آزمایشگاه‌های علوم، وسایل کمک آموزشی و دسترسی به اینترنت پرسرعت) به یک برنامه ضرب‌الاجل‌دار تبدیل شود.

بالابردن منزلت و معیشت معلمان:

بازنگری در شیوه اجرای رتبه‌بندی معلمان با درنظرگرفتن نرخ تورم به گونه‌ای که دغدغه‌های معیشتی آنان به صورت ریشه‌ای کاهش یابد.

اجرای طرح‌های انگیزشی:

مانند اعطای وام‌های کم‌بهره، بن‌کالا و حمایت از مسکن معلمان به‌ویژه در مناطق محروم استان.

تحول در محتوا و روش‌های تدریس:

بازنگری در محتوای کتب درسی و تغییر رویکرد از حافظه‌محوری به سمت مهارت‌آموزی، خلاقیت و حل مساله.

اجباری شدن دوره‌های آموزش مهارت‌های زندگی و فنی‌وحرفه‌ای کاربردی برای همه دانش‌آموزان.

توانمندسازی معلمان در استفاده از روش‌های تدریس فعال و فناوری‌های آموزشی.

عدالت آموزشی و پوشش مناطق محروم:

تخصیص بودجه ویژه به مدارس کمتربرخوردار برای جبران شکاف ایجادشده با مدارس خاص، غیردولتی.

طراحی و اجرای طرح‌های حمایتی خاص (مانند بورسیه، تهیه تبلت و بسته‌های اینترنتی) برای دانش‌آموزان نیازمند.

هدایت مسوولیت اجتماعی صنایع و شرکت‌های بزرگ استان (به‌ویژه صنایع نفت و گازوپتروشیمی) به سمت سرمایه‌گذاری مستقیم در پروژه‌های آموزشی محروم‌ترین مناطق.

تقویت نظام راهنمایی و مشاوره تحصیلی:

تقویت کمی و کیفی خدمات مشاوره‌ای در مدارس برای هدایت تحصیلی صحیح، کشف استعدادها و افزایش انگیزه دانش‌آموزان برای ماندن در چرخه آموزش.

به اعتقاد نگارنده روشن است که آموزش و پرورش خوزستان در یک شرایط ویژه و نیازمند توجهی استثنایی است.

نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی به عنوان متولیان قانونگذاری و نظارت، می‌توانند با دوری از هرگونه اقدام سیاسی و فشار برای انتصاب‌های غیرتخصصی و در عوض، استفاده از تمام ظرفیت قانونی و ارتباطی خود برای جلب حمایت ملی و بودجه‌ای به سمت این استان، نقش خود را به بهترین شکل ایفا کنند.

آن‌ها می‌توانند پل ارتباطی قدرتمندی بین وزارتخانه و استان برای پررنگ کردن اولویت‌های واقعی باشند.

افت تحصیلی در خوزستان یک زنگ خطر جدی است که به موقعیت آینده اقتصادی و امنیت اجتماعی تمام کشور مرتبط است. نادیده گرفتن آن به معنای از دست دادن یک نسل از سرمایه‌های انسانی است.

امید است با نگاهی عالمانه، غیرسیاسی و جهادی، همه نهادها و مسئولان دست به دست هم دهند تا زمینه‌ساز تحولی اساسی در آموزش و پرورش این استان استراتژیک شوند. آینده ایران در گروی توجه به مدرسه‌های امروز آن است.