حبیب خبر- منوچهر برون:

 یکی از مهم‌ترین زنگ‌های خطری که این روزها در گفت و گوهای جمعیتی کشور شنیده می‌شود، هشدار نسبت به آینده دودمانی است که با سرعتی نگران‌کننده در حال پیر شدن است.

 به تعبیر "مژگان رضازاده"، رییس دبیرخانه شورای ملی سالمندان، در آینده‌ای نه‌چندان دور با تباری از سالمندان مواجه خواهیم بود که به دلیل کاهش ازدواج، افت نرخ فرزندآوری، و سستی روابط سنتی خانوادگی، بی‌پشتوانه و بدون شبکه عاطفی وارد دوران کهنسالی می‌شوند.

 این هشدار تنها یک دغدغه عاطفی نیست، بلکه با لایه‌هایی عمیق‌تر، بنیان‌های اقتصادی، روانی و اجتماعی جامعه را هدف گرفته است. اگر خانواده‌ها کوچک‌تر و بی‌فرزندتر شوند، اگر نسبت جمعیتی به‌سوی سالخوردگی متمایل شود و سیاست‌های حمایتی نیز همگام با این تحولات بازنگری نشوند، باید منتظر بحران‌های پنهان اما عمیق تبارمان باشیم؛ بحرانی که هم ریشه در انزوای فردی دارد و هم در ناکارآمدی ساختارهای حمایتی.

 در الگوهای سنتی جامعه ایرانی، سالمندان همواره بخشی از نظام عاطفی خانواده بوده‌اند و حمایت عاطفی و مراقبتی فرزندان، مهم‌ترین تکیه‌گاه آنان در دوران سالخوردگی به‌شمار می‌رفته است؛ ولی دودمان آینده سالمندان، با تجربه زیسته ناهمسانی روبه‌رو خواهد بود؛ تباری که ازدواج برایش به آرزو تبدیل شده، فرزندآوری را به‌خاطر مسایل اقتصادی یا سبک زندگی به پس افکنده یا کنار گذاشته و ارتباطاتش بیشتر با فناوری بوده تا با انسان. چنین تباری، در مواجهه با تنهایی، نه به فرزند تکیه دارد، نه به خویشاوند، و نه حتا به همسر.

این وضعیت، افزون بر تنهایی و انزوای روانی، پیامدهای اقتصادی نیز خواهد داشت. کاهش جمعیت مولد، بار حمایتی بیشتری را بر دوش تبار جوان می‌گذارد؛ نظام‌های بازنشستگی و بیمه‌ای دچار کسری می‌شوند؛ تقاضا برای خدمات مراقبتی و سالمندمحور افزایش می‌یابد در حالی که عرضه انسانی و مالی آن کاهش پیدا کرده است. به عبارتی، نظام اجتماعی کشور با تعادل جدیدی مواجه نخواهد شد و حل آن بدون برنامه‌ریزی بلندمدت، دشوار یا حتا ناممکن است.

در چنین شرایطی، تقویت ساختارهای حمایتی دولتی، راه‌اندازی نظام مراقبت غیررسمی محله‌محور، سیاست‌گذاری تشویقی برای ازدواج و فرزندآوری، و بازتعریف نقش سالمند در جامعه امری حیاتی است.

این آینده را باید دید، نه صرفاً با داده‌های آماری، بلکه با نگاهی انسانی و اجتماعی. نباید بگذاریم سال‌های آینده، تصویر برتر ما از سالمندان، پیرمرد یا پیرزنی تنها در پنجره‌ای خاموش باشد که نه صدایی از خانه‌اش می‌آید نه دستی برای گرفتن دارد!

آینده‌ی سالمندان را امروز می‌توان نوشت؛ اگر آینده‌نگرانه بیندیشیم، سیاست‌مدارانه برنامه‌ریزی کنیم و اخلاق‌محور تصمیم بگیریم. جامعه‌ای که به فرزندانش بی‌تفاوت است، در پیری هم نمی‌تواند انتظار گرما و همراهی داشته باشد.

سیاست‌های جمعیتی و حمایتی، باید امروز از این گسست پیش‌گیری کنند، پیش از آنکه فردا، آنچه می‌ماند، صدای تنهایی تباری باشد که دیگر شنیده نمی‌شود.